بانک مطالب مداحی

كلیاتی راجع به روضه خوانی

1ـ مكمل گویی

این روش خواندن در مجالسی صورت می گیرد كه دو یا چند مداح حضور دارند ؛ در این محافل، مداح اصلی مشغول خواندن است و مداح دیگر ، اشعار و مطالب مرتبط با موضوع را ـ در حد چند بیت و یا چند جمله ـ می خواند ؛ سپس مداح اصلی به ادامه خواندن می پردازد ، كار مداح دوم "مكمل گویی" نامیده می شود.

نكات حائذ اهمیت در مكمل گویی

ایجاز و اختصار.

زیبایی و نو بودن محتوای مكمل گویی.

توجه به ظرافت و مهارت خاص در "مكمل گویی" چه از جهت سبك و چه از جهت بیان.

پیاده كردن مكمل گویی برای مستمعین اهل فن.

پیاده كردن مكمل گویی در محافلی كه مداح ، مقبولیت دارد و مستمعین روی او شناخت مثبت داشته باشند.

تشخیص جای مناسب مجلس برای مكمل گویی.

نمونه ای از مكمل گویی:

ـ مداح اصلی در حال خواندن این شعر است:

در آن روزی كه زیورهای ما را خصم غارت كرد   نمی گـویـم چه شـد آنقـدر گویم پاره شد گوشم

ـ مداح مكمل گو می­گوید:

از دستها مپـرس چـه بـا گوشواره كرد      از مشت ها بپرس چه با گوش پاره كرد

2ـ زبان حال و زبان قال

در ذكر مصیبت یك زبان حال وجود دارد و یك زبان قال.

زبان قال

آن فرمایشاتی است كه از دو لب مبارك ائمة اطهار خارج شده است، و در كتب معتبره صحت آن سخنان تأیید شده است.

زبان حال

آن سخنانی است كه احتمال میرود ائمه اطهار آنها را گفته باشند یا اینكه برداشتی است كه یك مداح یا یك شاعر از یك واقعه یا مصیبت به دست آورده است.

نكته1:در زبان حال خوانی مطلق صحبت نكنید و بهتر است بگویید كه ممكن است فلان حرف زده شده باشد. طوری كه مستمع متوجه شود ؛ این سخن زبان حال است و عین روایات یا تاریخ اهل بیت نیست تا خدای ناكرده مبتلا به دروغ بستن به ائمه اطهار نشویم، چرا كه این مسئله حرام است و گناه بسیار بزرگی محسوب میشود.

نكته2: زبان حال بایستی عقلانی و ریشه در روایات و تاریخ داشته باشد ، فلذا هر مطلب بدون ریشه و مبنا را نمی توان به عنوان زبان حال ، به اهلبیت(ع) نسبت داد.

نكته3:زبان حال می تواند به زبان نثر باشد یا به زبان شعر. البته زبان حال را بیشتردر شعر می توان جستجو كرد.

نمونه ای از زبان حال به زبان نثر

امام حسین(ع) كنار بدن حضرت عباس نشست و خونها را از صورت برادر پاك كرد. در این زمان حضرت عباس (ع) آهی كشید. امام فرمود برادرم چرا آه می­كشی؟

ـ عرضه داشت یا سیدی و مولای! دلم می­خواست در این لحظات آخر ، دست درگردن شما بیندازم، اما چه كنم كه دست در بدن ندارم.

دو نمونه از زبان حال به زبان نثر

بیت سوم شعر زیر ، زبانحال حضرت علی(ع) كنار بستر حضرت زهرا(س):

آمد كنار بستر زهرا دمی نشست  خورشید آسمان ولایت ستاره ریخت"

آن روسیه كه بست به روی تو راه را آهی كشید و آینه اش را نگاه كرد

تایك نظر به هاله اطراف ماه كرد   روی تو نه روز علی را سیاه كرد"

زبان حال حضرت رقیه(س):

سر بابا در آغوشش گرفت و گفت ای بابا        تو میدانی كه زد سیلی به رویم از جفا گویم

گذارم لب به گوشت تا كه رازی را كنم افشا   هـمـان دستی كه سیلی زد به روی مادرم زهرا

3ـ تناسب و تسلسل در روضه

یكی از مباحثی كه در مداحی حائذ اهمیت است ، رعایت تناسب و تسلسل در روضه است. دو بحث در این موضوع قابل بررسی است:

الف) رعایت ترتیب توالی مفاهیم روضه از جهت زمان.

ب) وحدت موضوع.

الف) رعایت ترتیب توالی مفاهیم روضه از جهت زمان

مثلا در روضه های حضرت زهرا(س) ـ با یك تقسیم بندی اجمالی ـ سلسله روضه بدین صورت است: روضه در و دیوار ـ روضه كوچه ـ روضه بستر ـ روضه شهادت ـ روضه غسل و كفن و دفن ـ روضه های بعد از شهادت.

رعایت "ترتیب توالی مفاهیم روضه از جهت زمان" ، در روضه حضرت زهرا(س)؛ یعنی اینكه اگر قرار است در مجلسی به دو موضوع از روضه ها بپردازیم ، تناسب زمانی آن را رعایت نماییم. مثلا ابتدا روضه بستر را نخوانیم و بعد از آن روضه در و دیوار ، چرا كه حضرت بعد از ماجرای در و دیوار بستری شدند و تناسب زمانی حكم می كند كه روضه بستر بعد از روضه در و دیوار خوانده شود.

نكته: ناگفته نماند كه در محافل سنتی كه زمان خواندن محدود است ، فرصتی برای خواندن چند روضه نیست وپرداختن جسته و گریخته به چند موضوع روضه ، از عوامل ضعف محتوایی مجلس است.

ب) وحدت موضوع

وحدت موضوع دو وجهه دارد:

سخنران ومداحان ، روضه همان شخصیتی را كه مناسبت مجلس است ، بخوانند و به روضه معصوم دیگری وارد نشوند مگر در گریز روضه.

سخنران ومداحان ، به یك موضوع روضه بپردازند و هر یك پس از دیگری ادامه روضة نفر قبل را بخواند. و اگر روضة كامل یك موضوع خوانده شد باید به موضوع بعدی وارد شوند ، نه اینكه باز گردند به موضوعات قبلی كه از جهت زمانی قبل از روضه خوانده شده اتفاق افتاده است.

نكات قابل ذكر در تناسب و تسلسل در روضه

افراط در رعایت تناسب و تسلسل جایز نیست ، چرا كه ممكن است ، وقتی روضة موضوعی تمام شد ، خدای نكرده فرد دست به جعل روضه بزند فی البداهه موضوعی را ابداع كند.

برخی روضه­ها ـ مثل روضه حضرت عبدالله بن حسن و یا روضه حبیب بن مظاهر و ... ـ حجم محتوایی مختصری دارند، لذا در این روضه­ها توصیه می كنیم ، اگر قرار است مداحی بعد از شما بخواند،  به خواندن مقدار كمی از روضه بسنده كنید و قسمتی از روضه را برای مداح بعد بگذارید.

اگر بعد از شما قرار است مداح دیگری بخواند، از خواندن روضه­های غریب اجتناب كنید ، و روضه هایی را بخوانید كه حجم محتوایی بیشتری دارند.